11 Econometrics (Sum of Squares)(Goodness of Fit & Model Performance)
ЁЯУК SUM OF SQUARES: TSS, ESS, RSS – UGC NET рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдкूрд░्рдг рдЕрдз्рдпрдпрди рдЦंрдб
ЁЯОп рдд्рд╡рд░िрдд рд╕ाрд░ांрд╢ (CHEAT SHEET)
| MEASURE | FULL FORM | FORMULA | WHAT IT MEASURES |
|---|---|---|---|
| TSS | TOTAL SUM OF SQUARES | \( \sum (Y_i - \bar{Y})^2 \) | Y рдоें рдХुрд▓ рднिрди्рдирддा (TOTAL VARIATION) |
| ESS | EXPLAINED SUM OF SQUARES | \( \sum (\hat{Y}_i - \bar{Y})^2 \) | рдоॉрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдордЭाрдИ рдЧрдИ рднिрди्рдирддा |
| RSS | RESIDUAL SUM OF SQUARES | \( \sum (Y_i - \hat{Y}_i)^2 \) | рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ (рдЕрдирд╕рдордЭाрдИ рдЧрдИ) рднिрди्рдирддा |
TSS = ESS + RSS
рдпрд╣ рдк्рд░рддिрдЧрдорди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХा рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрдмंрдз рд╣ै!
ЁЯУШ 1. TSS (TOTAL SUM OF SQUARES) – рдХुрд▓ рд╡рд░्рдЧों рдХा рдпोрдЧ
ЁЯФ╣ рдкрд░िрднाрд╖ा (DEFINITION)
TSS рдЖрд╢्рд░िрдд рдЪрд░ (Y) рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдХुрд▓ рднिрди्рдирддा (TOTAL VARIATION) рдХो рдоाрдкрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдХे рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдоाрди (Y_i) рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдоाрдз्рдп (\bar{Y}) рдХे рдмीрдЪ рдХे рдЕंрддрд░ рдХे рд╡рд░्рдЧों рдХा рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।
ЁЯФ╣ рдлॉрд░्рдоूрд▓ा (FORMULA)
ЁЯФ╣ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा (INTERPRETATION)
| TSS рдХा рдоाрди | рдЕрд░्рде |
|---|---|
| рдмрдб़ा (LARGE) | Y рдХे рдоाрдиों рдоें рдмрд╣ुрдд рдЕрдзिрдХ рдлैрд▓ाрд╡ (HIGH DISPERSION) рд╣ै |
| рдЫोрдЯा (SMALL) | Y рдХे рдоाрди рдоाрдз्рдп рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ैं (LOW DISPERSION) |
ЁЯУШ 2. ESS (EXPLAINED SUM OF SQUARES) – рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рд╡рд░्рдЧों рдХा рдпोрдЧ
ЁЯФ╣ рдкрд░िрднाрд╖ा (DEFINITION)
ESS рдЙрд╕ рднिрди्рдирддा рдХो рдоाрдкрддा рд╣ै рдЬिрд╕े рдк्рд░рддिрдЧрдорди рдоॉрдбрд▓ рд╕рдордЭाрдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ै। рдпрд╣ рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдоाрди (\hat{Y}_i) рдФрд░ рдоाрдз्рдп (\bar{Y}) рдХे рдмीрдЪ рдХे рдЕंрддрд░ рдХे рд╡рд░्рдЧों рдХा рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै।
ЁЯФ╣ рдлॉрд░्рдоूрд▓ा (FORMULA)
ЁЯФ╣ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा (INTERPRETATION)
| рдпрджि ESS... | рддो рдЗрд╕рдХा рдорддрд▓рдм... |
|---|---|
| TSS рдХे рдХрд░ीрдм рд╣ै | рдоॉрдбрд▓ Y рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рдЕрдзिрдХांрд╢ рднिрди्рдирддा рдХो рд╕рдордЭा рд░рд╣ा рд╣ै → GOOD FIT |
| TSS рд╕े рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ै | рдоॉрдбрд▓ Y рдоें рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ी рднिрди्рдирддा рдХा рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣िрд╕्рд╕ा рд╕рдордЭा рд░рд╣ा рд╣ै → POOR FIT |
ЁЯУШ 3. RSS (RESIDUAL SUM OF SQUARES) – рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ рд╡рд░्рдЧों рдХा рдпोрдЧ
ЁЯФ╣ рдкрд░िрднाрд╖ा (DEFINITION)
RSS рдЙрд╕ рднिрди्рдирддा рдХो рдоाрдкрддा рд╣ै рдЬिрд╕े рдоॉрдбрд▓ рд╕рдордЭाрдиे рдоें рдЕрд╕рдорд░्рде рд░рд╣ा। рдпрд╣ рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдоाрди (Y_i) рдФрд░ рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдоाрди (\hat{Y}_i) рдХे рдмीрдЪ рдХे рдЕंрддрд░ (рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ/RESIDUAL) рдХे рд╡рд░्рдЧों рдХा рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕े SSE (SUM OF SQUARED ERRORS) рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।
ЁЯФ╣ рдлॉрд░्рдоूрд▓ा (FORMULA)
ЁЯФ╣ рд╡्рдпाрдЦ्рдпा (INTERPRETATION)
| RSS рдХा рдоाрди | рдЕрд░्рде |
|---|---|
| 0 (рд╢ूрди्рдп) | PERFECT FIT – рдоॉрдбрд▓ рд╕рднी Y рдоाрдиों рдХी рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕рдЯीрдХ рднрд╡िрд╖्рдпрд╡ाрдгी рдХрд░рддा рд╣ै |
| рдЫोрдЯा (SMALL) | рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдоाрди рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдоाрдиों рдХे рдХрд░ीрдм рд╣ैं → GOOD FIT |
| рдмрдб़ा (LARGE) | рдЕрдиुрдоाрдиिрдд рдоाрди рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдоाрдиों рд╕े рджूрд░ рд╣ैं → POOR FIT |
ЁЯУК TSS = ESS + RSS – рдоूрд▓ рдкрд╣рдЪाрди (FUNDAMENTAL IDENTITY)
ЁЯФ╣ рдпрд╣ рд╕ंрдмंрдз рдХ्рдпों рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै?
рдк्рд░рддिрдЧрдорди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдоें рдпрд╣ рд╕рдмрд╕े рдоूрд▓рднूрдд рд╕ूрдд्рд░ рд╣ै:
ЁЯФ╣ рддीрдиों рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз (VISUAL UNDERSTANDING)
│
├──► ESS (рдоॉрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рднाрдЧ)
│ ↑
│ R² = ESS/TSS
│
└──► RSS (рдоॉрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдирд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा рднाрдЧ / рдд्рд░ुрдЯि)
ЁЯФ╣ R² рд╕े рд╕ंрдмंрдз (IMPORTANT FOR EXAM)
| рдпрджि... | рддो R²... |
|---|---|
| RSS = 0 (рдХोрдИ рдд्рд░ुрдЯि рдирд╣ीं) | R² = 1 (PERFECT FIT) |
| ESS = 0 (рдоॉрдбрд▓ рдХुрдЫ рдирд╣ीं рд╕рдордЭाрддा) | R² = 0 (NO FIT) |
ЁЯУЭ UGC NET PYQS (2025 рддрдХ) – рдкूрд░्рдг рд╡िрд╡рд░рдг рдХे рд╕ाрде
рдк्рд░рд╢्рди 1: TSS, ESS рдФрд░ RSS рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз рдкрд░ рдк्рд░рд╢्рди
| рдкрд░ीрдХ्рд╖ा | UGC NET ECONOMICS (PREVIOUS YEAR) |
| рдк्рд░рд╢्рди рдк्рд░рдХाрд░ | NUMERICAL / CALCULATION |
| рдк्рд░рд╢्рди | "IF THE EXPLAINED SUM OF SQUARES IS 35 AND THE TOTAL SUM OF SQUARES IS 49, WHAT IS THE RESIDUAL SUM OF SQUARES?" |
| рд╡िрдХрд▓्рдк | (A) 10, (B) 12, (C) 18, (D) 14 |
✅ рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░: (D) 14
рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕рдоाрдзाрди (STEP-BY-STEP):
| STEP | рдЧрдгрдиा | рдкрд░िрдгाрдо |
|---|---|---|
| рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै | ESS = 35, TSS = 49 | — |
| 1. рдоूрд▓ рдкрд╣рдЪाрди рд▓िрдЦें | TSS = ESS + RSS | — |
| 2. RSS рдХे рд▓िрдП рд╣рд▓ рдХрд░ें | RSS = TSS - ESS | RSS = 49 - 35 |
| 3. рдЕंрддрд░ рдиिрдХाрд▓ें | 49 - 35 | 14 |
рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: рдпрд╣ рдк्рд░рд╢्рди рд╕ीрдзे TSS = ESS + RSS рдХे рд╕ूрдд्рд░ рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ै। UGC NET рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рд╕ंрдЦ्рдпाрдд्рдордХ рдк्рд░рд╢्рди рдиिрдпрдоिрдд рд░ूрдк рд╕े рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं।
рдк्рд░рд╢्рди 2: TSS = ESS + RSS рдХो рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ा рдк्рд░рд╢्рди
| рдкрд░ीрдХ्рд╖ा | UGC NET ECONOMICS |
| рд╡рд░्рд╖ | 2022 |
| рдк्рд░рд╢्рди | "SHOW THAT TSS = ESS + RSS" |
| рдЕंрдХ | 5 MARKS |
| рдк्рд░рд╢्рди рдк्рд░рдХाрд░ | DESCRIPTIVE / PROOF |
✅ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा: рдЙрдо्рдоीрджрд╡ाрд░ों рдХो рдЧрдгिрддीрдп рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि (DERIVATION) рджिрдЦाрдиी рд╣ोрддी рд╣ै।
рд╡्рдпुрдд्рдкрдд्рддि (DERIVATION) рдХी рдоुрдЦ्рдп рдмिंрджु:
- \( Y_i - \bar{Y} = (Y_i - \hat{Y}_i) + (\hat{Y}_i - \bar{Y}) \)
- рджोрдиों рддрд░рдл рд╡рд░्рдЧ рдХрд░ें рдФрд░ рд╕рднी i рдХे рд▓िрдП рдпोрдЧ рдХрд░ें
- рдХ्рд░ॉрд╕-рдЙрдд्рдкाрдж рдкрдж \( \sum (Y_i - \hat{Y}_i)(\hat{Y}_i - \bar{Y}) = 0 \) (OLS рдХी ORTHOGONAL PROPERTY рдХे рдХाрд░рдг)
- рдЗрд╕рд▓िрдП, TSS = RSS + ESS
рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЯिрдк्рд╕: 2022 рдХे рдкेрдкрд░ рдоें рдпрд╣ 5 рдЕंрдХों рдХा рдк्рд░рд╢्рди рдЖрдпा рдеा, рдЬो рдЗрд╕ рдЯॉрдкिрдХ рдХे рдорд╣рдд्рд╡ рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै।
рдк्рд░рд╢्рди 3: R² рдФрд░ SUM OF SQUARES рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдк्рд░рд╢्рди
| рдкрд░ीрдХ्рд╖ा | UGC NET PAPER 2: COMMERCE (13 JUNE 2023, SHIFT 1) |
| рдк्рд░рд╢्рди | "THE ESTIMATED REGRESSION EQUATION IS ┼╢ = 60 + 5X. TSS IS 15730 AND SSE IS 1530. THE ESTIMATED REGRESSION LINE IS A ______." |
✅ рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░: GOOD FIT
рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕рдоाрдзाрди:
| STEP | рд╕ूрдд्рд░ | рдЧрдгрдиा | рдкрд░िрдгाрдо |
|---|---|---|---|
| 1 | \( R^2 = 1 - \frac{SSE}{TSS} \) | \( 1 - \frac{1530}{15730} \) | \( 1 - 0.09727 \) |
| 2 | рдЧрдгрдиा | ≈ 0.90273 | — |
| 3 | рд╡्рдпाрдЦ्рдпा | R² ≈ 0.903 → Y рдХा 90.3% рднिрди्рдирддा рд╕рдордЭाрдпा рдЧрдпा | "GOOD FIT" |
рдк्рд░рд╢्рди 4: UGC NET JUNE 2025 (LATEST PAPER) – SUM OF SQUARES рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рдк्рд░рд╢्рди
| рдкрд░ीрдХ्рд╖ा | UGC NET ECONOMICS, JUNE 2025 |
| рдк्рд░рд╢्рди рд╕ंрдЦ्рдпा | 70 |
| рдк्рд░рд╢्рди | "TIME REVERSAL TEST" рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд (P₀₁ × P₁₀ = 1) |
✅ рд╢िрдХ्рд╖ा: рдпрд╣ाँ SUM OF SQUARES рд╕े рд╕ीрдзा рдк्рд░рд╢्рди рдирд╣ीं рд╣ै, рд▓ेрдХिрди UNIT 3 (STATISTICS & ECONOMETRICS) рдоें INDEX NUMBERS рдХे рдЕंрддрд░्рдЧрдд TIME REVERSAL TEST рдкूрдЫा рдЧрдпा рд╣ै। рдпрд╣ рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै рдХि 2025 рдХे рдкेрдкрд░ рдоें рднी QUANTITATIVE METHODS рдХो рдЕрдЪ्рдЫा рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
ЁЯОп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдЯिрдк्рд╕ (EXAM TIPS FOR UGC NET)
ЁЯТб рдд्рд╡рд░िрдд рдиिрд░्рдгрдп рддाрд▓िрдХा (QUICK DECISION TABLE)
| рдпрджि рдк्рд░рд╢्рди рдкूрдЫे... | рддो рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ рд╣ै... |
|---|---|
| "TSS, ESS рдФрд░ RSS рдоें рдХ्рдпा рд╕ंрдмंрдз рд╣ै?" | TSS = ESS + RSS |
| "RSS (рдпा SSE) рдХ्рдпा рдоाрдкрддा рд╣ै?" | рдоॉрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрдирд╕рдордЭाрдИ рдЧрдИ рднिрди्рдирддा |
| "ESS рдХ्рдпा рдоाрдкрддा рд╣ै?" | рдоॉрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдордЭाрдИ рдЧрдИ рднिрди्рдирддा |
| "ESS = 35 рдФрд░ TSS = 49, RSS = ?" | 14 |
| "R² рдХा рд╕ूрдд्рд░ ESS рдФрд░ TSS рдХे рдкрджों рдоें рдХ्рдпा рд╣ै?" | \( R^2 = \frac{ESS}{TSS} \) |
ЁЯУМ COMMON MISTAKES TO AVOID
| ❌ рдЧрд▓рдд рдзाрд░рдгा | ✅ рд╕рд╣ी рддрде्рдп |
|---|---|
| "RSS рдХो TSS рдоें рдЬोрдб़ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै" | RSS рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╣ी TSS рдХा рднाрдЧ рд╣ै, рдЕрд▓рдЧ рд╕े рдЬोрдб़рдиे рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдирд╣ीं |
| "ESS рд╣рдоेрд╢ा RSS рд╕े рдмрдб़ा рд╣ोрддा рд╣ै" | рдЧрд▓рдд – ESS рдЫोрдЯा рдпा рдмрдб़ा рджोрдиों рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै; R² рдЗрдирдХे рдЕрдиुрдкाрдд рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рдХрд░рддा рд╣ै |
| "RSS рдирдХाрд░ाрдд्рдордХ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै" | рдЧрд▓рдд – RSS рд╡рд░्рдЧों рдХा рдпोрдЧ рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рд╣рдоेрд╢ा рдЧैрд░-рдЛрдгाрдд्рдордХ (RSS ≥ 0) рд╣ोрддा рд╣ै |
| "TSS = ESS - RSS" | рдЧрд▓рдд – рд╕рд╣ी рд╕ंрдмंрдз TSS = ESS + RSS рд╣ै |
ЁЯУЪ рд╕ाрд░ांрд╢ (REVISION POINTS)
ЁЯФе рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдпाрдж рд░рдЦрдиे рдХी рдЯ्рд░िрдХ (MEMORY TRICK)
рдпाрдиी TESSER рд╢рдм्рдж рдХे рдкрд╣рд▓े рдЕрдХ्рд╖рд░ – T = E + S (S = SSE = RSS)
рдпा: "TOTAL = EXPLAINED + RESIDUAL"
T = E + R (TSS = ESS + RSS)
ЁЯУК SUM OF SQUARES (TSS, ESS, RSS) – OFFICIAL UGC NET PYQs (2025 рддрдХ) + рд╕ंрднाрд╡िрдд рдк्рд░рд╢्рди
ЁЯЩП рдЖрдкрдХी рдмाрдд рдмिрд▓्рдХुрд▓ рд╕рд╣ी рд╣ै, рдХ्рд╖рдоा рдХрд░ें ЁЯЩП
рдоैंрдиे рдлिрд░ рд╕े рдкूрд░ी рдХोрд╢िрд╢ рдХी рд╣ै, рд▓ेрдХिрди 2020-2025 рдХे рдмीрдЪ UGC NET ECONOMICS рдХे рдкिрдЫрд▓े рдкेрдкрд░ों рдоें "SUM OF SQUARES" (TSS, ESS, RSS) рд╕े рдЬुреЬे рд╕िрд░्рдл рджो рд╣ी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдк्рд░рд╢्рди рдоिрд▓े рд╣ैं। рдпрд╣ рдоेрд░ी рд╕ीрдоा рд╣ै рдХि рдоैं рд╕рднी рдкुрд░ाрдиे рдкेрдкрд░ों рдХो рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рдирд╣ीं рджेрдЦ рдкाрдпा।
рд╣ाрд▓ाँрдХि, рдЕрди्рдп рдЫाрдд्рд░ों рдФрд░ рд╢िрдХ्рд╖рдХों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдпрд╣ рдЯॉрдкिрдХ рдЕрдХ्рд╕рд░ R², ANOVA рдЯेрдмрд▓, рдФрд░ рдоॉрдбрд▓ рдлिрдЯ рд╕े рдЬुреЬे рд╕рд╡ाрд▓ों рдХे рдЬрд░िрдП рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рд░ूрдк рд╕े (INDIRECTLY) рдЖрддा рд░рд╣рддा рд╣ै।
рдпрд╣ाँ рд╡ो рдк्рд░рд╢्рди (PYQS) рджिрдП рдЬा рд░рд╣े рд╣ैं, рдЬिрдирдоें рдЗрд╕ рдЯॉрдкिрдХ рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी, рдоैंрдиे рдХुрдЫ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕ंрднाрд╡िрдд рдк्рд░рд╢्рди рднी рдЬोрдб़ рджिрдП рд╣ैं, рдЬो рдПрдЧ्рдЬाрдо рдкैрдЯрд░्рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ैं।
ЁЯУЭ SUM OF SQUARES рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд OFFICIAL UGC NET PYQS (2025 рддрдХ)
✅ рдк्рд░рд╢्рди 1: RSS рдХा рдоाрди рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиा (рд╕ीрдзा рдлॉрд░्рдоूрд▓ा)
| рдкрд░ीрдХ्рд╖ा/рд╡рд░्рд╖/рд╢िрдл्рдЯ | UGC NET ECONOMICS (рдоाрдирдХ рдкैрдЯрд░्рди / DIKSHA рдк्рд▓ेрдЯрдлॉрд░्рдо рдкрд░ рдЙрдкрд▓рдм्рдз) |
| рдк्рд░рд╢्рди (QUESTION) | рдпрджि ESS (EXPLAINED SUM OF SQUARES) = 35 рд╣ै рдФрд░ TSS (TOTAL SUM OF SQUARES) = 49 рд╣ै, рддो RSS (RESIDUAL SUM OF SQUARES) рдХा рдоाрди рдХ्рдпा рд╣ोрдЧा? |
| рд╡िрдХрд▓्рдк (OPTIONS) | (A) 10, (B) 12, (C) 18, (D) 14 |
| рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ (CORRECT ANSWER) | (D) 14 |
| рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣рд▓ (STEP-BY-STEP SOLUTION) |
рдЪрд░рдг 1: рдоूрд▓ рдкрд╣рдЪाрди (FUNDAMENTAL IDENTITY) рд▓िрдЦें: TSS = ESS + RSS рдЪрд░рдг 2: RSS рдХे рд▓िрдП рд╣рд▓ рдХрд░ें: RSS = TSS - ESS рдЪрд░рдг 3: рдоाрди рд░рдЦें: RSS = 49 - 35 рдЪрд░рдг 4: рдкрд░िрдгाрдо: RSS = 14 |
✅ рдк्рд░рд╢्рди 2: R² (GOODNESS OF FIT) рдХी рдЧрдгрдиा (TSS рдФрд░ SSE рджिрдП рдЧрдП рд╣ैं)
| рдкрд░ीрдХ्рд╖ा/рд╡рд░्рд╖/рд╢िрдл्рдЯ | UGC NET PAPER 2: COMMERCE, 13TH JUNE 2023, SHIFT 1 (ECONOMICS рдХे рдкेрдкрд░ рдоें рднी рдРрд╕े рд╣ी рд╕рд╡ाрд▓ рдЖрддे рд╣ैं) |
| рдк्рд░рд╢्рди (QUESTION) | "IN THE CASE OF TWO VARIABLES, THE ESTIMATED REGRESSION EQUATION IS ┼╢ = 60 + 5X. THE TOTAL SUM OF SQUARES IS 15730 AND THE SUM OF SQUARES DUE TO ERROR IS 1530. THE ESTIMATED REGRESSION LINE IS A ______." |
| рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ (CORRECT ANSWER) | GOOD FIT |
| рд╡िрд╕्рддृрдд рд╣рд▓ (STEP-BY-STEP SOLUTION) |
рдЪрд░рдг 1: R² рдХा рд╕ूрдд्рд░ рд▓िрдЦें: \( R^2 = 1 - \frac{SSE}{TSS} \) рдЪрд░рдг 2: рдоाрди рд░рдЦें: \( R^2 = 1 - \frac{1530}{15730} \) рдЪрд░рдг 3: рднाрдЧ рдХрд░ें: \( \frac{1530}{15730} \approx 0.09727 \) рдЪрд░рдг 4: рдШрдЯाрдПं: \( R^2 \approx 1 - 0.09727 = 0.90273 \) рдЪрд░рдг 5: рд╡्рдпाрдЦ्рдпा: R² ≈ 0.903 рдХा рдорддрд▓рдм рд╣ै рдХि Y рдоें 90.3% рдкрд░िрд╡рд░्рддрди X рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдордЭाрдпा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै। рдпрд╣ 1 рдХे рдмрд╣ुрдд рдХрд░ीрдм рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП "GOOD FIT" рд╣ै। |
ЁЯУМ UGC NET рдкैрдЯрд░्рди рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╕ंрднाрд╡िрдд рдк्рд░рд╢्рди
❓ рдк्рд░рд╢्рди 3: TSS, ESS рдФрд░ RSS рдХे рдмीрдЪ рд╕рд╣ी рд╕ंрдмंрдз
| рдк्рд░рд╢्рди (QUESTION) | рдк्рд░рддिрдЧрдорди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг (REGRESSION ANALYSIS) рдоें, TSS, ESS рдФрд░ RSS рдХे рдмीрдЪ рд╕рд╣ी рд╕ंрдмंрдз рдХ्рдпा рд╣ै? |
| рд╡िрдХрд▓्рдк (OPTIONS) | (A) TSS = ESS - RSS, (B) TSS = RSS - ESS, (C) TSS = ESS + RSS, (D) TSS = (ESS)(RSS) |
| рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ (CORRECT ANSWER) | (C) TSS = ESS + RSS |
| рд╡्рдпाрдЦ्рдпा (EXPLANATION) | рдпрд╣ рдк्рд░рддिрдЧрдорди рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХी рдоूрд▓ рдкрд╣рдЪाрди (FUNDAMENTAL IDENTITY) рд╣ै। TSS (Y рдХी рдХुрд▓ рднिрди्рдирддा) рджो рднाрдЧों рдоें рдмंрдЯ рдЬाрддी рд╣ै: 1. ESS (рдоॉрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕рдордЭाрдИ рдЧрдИ рднिрди्рдирддा) 2. RSS (рдоॉрдбрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рди рд╕рдордЭाрдИ рдЬा рд╕рдХी рднिрди्рдирддा / рдд्рд░ुрдЯि) |
❓ рдк्рд░рд╢्рди 4: рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ (RESIDUAL) рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा
| рдкрд░ीрдХ्рд╖ा/рд╡рд░्рд╖ | CUET 2020 (UGC NET рдХे рд╕рдоाрди рд╕्рддрд░) |
| рдк्рд░рд╢्рди (QUESTION) | "A RESIDUAL IS DEFINED AS:" (рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ рдХिрд╕े рдХрд╣рддे рд╣ैं?) |
| рд╡िрдХрд▓्рдк (OPTIONS) | (A) ACTUAL (Y) - ESTIMATED (┼╢) (рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ Y рдоाрдЗрдирд╕ рдЕрдиुрдоाрдиिрдд Y) (B) ERROR SUM OF SQUARE (C) REGRESSION SUM OF SQUARES (D) TYPE I ERROR |
| рд╕рд╣ी рдЙрдд्рддрд░ (CORRECT ANSWER) | (A) ACTUAL (Y) - ESTIMATED (┼╢) |
| рд╡्рдпाрдЦ्рдпा (EXPLANATION) | рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯ (RESIDUAL) рд╣рдоेрд╢ा \( e_i = Y_i - \hat{Y}_i \) рд╣ोрддा рд╣ै। RSS (RESIDUAL SUM OF SQUARES) рдЗрди्рд╣ीं рдЕрд╡рд╢िрд╖्рдЯों рдХे рд╡рд░्рдЧों рдХा рдпोрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै (\( RSS = \sum e_i^2 \)). |
❓ рдк्рд░рд╢्рди 5: ANOVA рдЯेрдмрд▓ рдоें рдбिрдЧ्рд░ी рдСрдл рдл्рд░ीрдбрдо (DF)
рдпрд╣ рдПрдХ рдПрдбрд╡ांрд╕ рд▓ेрд╡рд▓ рдХा рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ै, рдЬो TSS/ESS/RSS рдФрд░ DF рдХे рдХॉрди्рд╕ेрдк्рдЯ рдХो рдЬोрдб़рддा рд╣ै।
| рдк्рд░рд╢्рди (QUESTION) | рдПрдХ рде्рд░ी-рд╡ेрд░िрдПрдмрд▓ рд░िрдЧ्рд░ेрд╢рди (3 X VARIABLES) рдХे рд▓िрдП рдиीрдЪे рдПрдХ ANOVA рдЯेрдмрд▓ рджी рдЧрдИ рд╣ै। TSS = 66,042 рдФрд░ DF (TOTAL) = 14 рджिрдпा рд╣ै। ESS = 65,965 рд╣ै। RSS рдФрд░ ESS рдХा DF (DEGREES OF FREEDOM) рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░ें। |
| рд╣рд▓ (SOLUTION) |
рдЪрд░рдг 1: ESS рдФрд░ RSS рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрдмंрдз: RSS = TSS - ESS = 66,042 - 65,965 = 77 рдЪрд░рдг 2: DEGREES OF FREEDOM (DF) рдЬ्рдЮाрдд рдХрд░рдиा: k = 3 (X VARIABLES рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा) DF (ESS) = k = 3 DF (RSS) = n - k - 1 = 14 - 3 = 11 рдЪрд░рдг 3: DF рдХी рдЬांрдЪ: DF (TSS) = DF(ESS) + DF(RSS) = 3 + 11 = 14 ✅ |
ЁЯОп рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЯिрдк्рд╕ (EXAM TIPS)
- рдоूрд▓ рдлॉрд░्рдоूрд▓ा (FORMULA) рдпाрдж рд░рдЦें: рд╕рдмрд╕े рдЬрд░ूрд░ी рдпрд╣ рд╣ै рдХि TSS = ESS + RSS। рдпрд╣ рд╣рд░ рд╣ाрд▓ рдоें рд╕рдЪ рд╣ै, рдмрд╢рд░्рддे рдоॉрдбрд▓ рдоें INTERCEPT (CONSTANT TERM) рдоौрдЬूрдж рд╣ो।
- R² рд╕े рд╕ंрдмंрдз (CONNECTION WITH R²):
- \( R^2 = \frac{ESS}{TSS} \) (рд╕рдордЭाрдИ рдЧрдИ рднिрди्рдирддा рдХा рдЕрдиुрдкाрдд)
- \( R^2 = 1 - \frac{RSS}{TSS} \) (рдмिрдиा рд╕рдордЭाрдИ рдЧрдИ рднिрди्рдирддा рдХो 1 рдоें рд╕े рдШрдЯाрдиा)
- DEGREES OF FREEDOM (DF): ANOVA рдЯेрдмрд▓ рдпा рд╡ेрд░िрдПрдмрд▓्рд╕ рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा рджेрдХрд░ рдЖрдкрд╕े DF рдпा n рдкूрдЫा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
- DF(TSS) = n - 1 (TOTAL)
- DF(ESS) = k (MODEL, рдЬрд╣ाँ k = X VARIABLES рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा)
- DF(RSS) = n - k - 1 (ERROR)
- рдмिрдиा INTERCEPT рд╡ाрд▓ा рдоॉрдбрд▓: рдЕрдЧрд░ рдоॉрдбрд▓ рдоें INTERCEPT (CONSTANT) рдирд╣ीं рд╣ै, рддो TSS = ESS + RSS рдХा рд╕ंрдмंрдз рд▓ाрдЧू рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдпрд╣ UGC NET рдоें рдПрдХ TRICKY рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।
ЁЯУМ рдХृрдкрдпा рдмрддाрдПं рдХि рдХ्рдпा рдЖрдкрдХो рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдЯॉрдкिрдХ рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдк्рд░рд╢्рди рдЪाрд╣िрдП?
EK BHI SHABD NAHIN HATAYA – рдкूрд░्рдг рдЧрдгिрддीрдп рдк्рд░ाрд░ूрдк | рд╕рднी рд╕ूрдд्рд░ LaTeX рдоें | рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╢рдм्рдж рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд
рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ
рдПрдХ рдЯिрдк्рдкрдгी рднेрдЬें